Edebiyat Fakültesi

Fakültemiz Öğretim Üyesi Dr. Hakan Aydemir Texas Üniversitesi'nde (Austin) Konuşma Gerçekleştirdi

22.11.2022

Fakültemiz öğretim üyelerinden Dr. Öğretim Üyesi Hakan Aydemir, 16 Kasım 2022'de doktora sonrası araştırma bursuyla bulunduğu ABD’de, Teksas Üniversitesi (Austin) Dilbilimi Bölümü’nde,  Tocharian-Turkic Language Contacts (Tohar-Türk Dil İlişkileri) başlıklı bir sunum gerçekleştirdi.

Tohar dil tarihinin Türk dili tarihini aydınlatmadaki, Türk dili tarihinin ise Tohar dil tarihini aydınlatmadaki önemine dikkat çeken Aydemir yaptığı araştırmalara ve bu araştırmaların sonuçlarına dayanarak Batı Türk Kağanlığı bölgelerinde konuşulan ve 13. yüzyılda ölü bir dil haline gelen Hint-Avrupa kökenli Toharcanın tarih boyunca Türkçeyle olan ilişkilerini Türk dili tarihi ve tarihsel dilbilim açısından değerlendirdi. Bu kapsamda Türkçenin Toharcayla ilk temasının “ne zaman” ve “nerede” gerçekleştiği, “ne kadar” sürdüğü, iki dilin “birbirlerini nasıl ve ne ölçüde etkiledikleri” ve “bu etkilerin iki dilin hangi alanlarında görüldüğü”, “Toharcanın nasıl ve ne zaman ortadan kalktığı” gibi konular üzerinde durdu.

Arkeolojik araştırmalara göre (1) Toharların  M.Ö. ± 3500 – 2500 arasında, Güney Sibirya’nın Minusinsk bölgesini ve Altay Dağları’nın kuzey kısımlarını kapsadığı düşünülen Afanasyevo Kültürü bölgesinde yaşadığından ve (2) bu kültürün günümüz Moğolistan’ının o zamanki kuzey bölgelerine komşu olmasından hareketle (3) ayrıca iki dil arasında milattan önceki dönemlere uzandığı kesin olan dilsel ilişkilerin izlerine dayanarak bu iki halk ve dil arasındaki ilk temasların muhtemelen o dönemde ve o bölgede başlamış olabileceğini ileri sürdü. O zamandan itibaren farklı coğrafyalarda ve faklı yoğunlukta tekrarlanan ilişkilerin bu iki dilin, özellikle Toharcanın sözdizim (syntax), biçimdizim (morphosyntax), biçimbilgisi (morphology) ve sözvarlığı (lexicon) alanındaki izlerine değindi.

Aydemir, 5. yüzyıldan itibaren Budist kültüre sahip Toharların batıdaki ve doğudaki gruplarının Müslümanlaşma ve kültür değişimi sonucunda Batı Türkistan’da muhtemelen 12. yüzyıl sonlarında, Doğu Türkistan’da ise muhtemelen 13. yüzyıl sonlarında dil değiştirdiklerini, Türkleştiklerini, Uygurlaştıklarını tespit etmiş ve bu süreci filolojik, dilbilimsel ve tarihsel verilerle açıklamıştır. Aydemir bu konudaki çalışmalarını halen Teksas Üniversitesi (Austin) Dilbilimi Bölümü’ne bağlı The Linguistics Research Center’de sürdürmektedir.